گفت وگو با استادپرویز شهریاری-سلیمان فرهادیان

سلیمان فرهادیان : روز یکشنبه بخش اول گفت وگو را با استاد شهریاری خواندید بخش دوم و بخش پایانی هم اکنون پیش روی شما است.

- برای تغییر شرایط حاکم بر وضعیت آموزش در ایران چه باید کرد؟

برای بهبود این وضعیت باید هزینه کرد. باید به وضعیت معیشتی معلمان رسیدگی کرد. آیا کسی که لیسانس ریاضی است و در آموزش و پرورش مشغول است می تواند با حقوق دریافتی خود هزینه رفت و برگشت را پرداخت کند. بسیاری از دبیرانی که انسان های سالمی هستند و نمی خواهند خود را درگیر تست و برنامه های مشابه کنند، باید به شغل دوم و سوم روی بیاورند و برای مثال مسافرکشی کنند. پیش از انقلاب یک معلم می توانست با کمی پس انداز منزلی برای خود تهیه کند و اتومبیلی بخرد، اما امروز تهیه خانه و ماشین برای معلم یک رویاست. برای تغییر این وضعیت هم راه حل هایی وجود دارد ولی پیشنهاد کلی من آن است که از افراد با صلاحیت دعوت کنند و از آنها نظر بخواهند. اگر دولت دست این افراد را باز بگذارد و در حد ضرورت برای  آموزش و پرورش هزینه کند، این مشکل هم حل می شود. دولت باید درک کند که آموزش و پرورش از مهم ترین ارکان جامعه است و معلم باید در قبال تدریس حقوق مناسبی دریافت کند. زمانی که خاطرات اولر ریاضیدان مشهور را می خواندم با نکته جالبی مواجه شدم.

وی حتی زمانی که می خواست برای صدمین بار مبحثی را تدریس کند در دفتر خاطرات خود تمام نکات مربوط به تدریس را می نوشت و موضوعات مهم درس، نکات برجسته، آزمونی که باید برگزار شود، همه را با ذکر مدت زمان مربوط به آن یادداشت می کرد. هر زمانی که احساس می کرد دانش آموز از درس خسته شده  است، لطیفه ای تعریف می کرد که به درس مربوط باشد و خستگی او را برطرف کند. یعنی برای دو ساعتی که سر کلاس بود برنامه داشت و حتی اولر که برای هر مسئله ای پاسخی دارد، به این شکل برنامه درس فردا را تنظیم می کند، تمام معلمان ما هم باید برای درس فردا برنامه ریزی کنند. این کار در صورتی ممکن است که معلمان وقت برنامه ریزی داشته باشند و فقط به یک کار (شغل معلمی) مشغول باشند، نه اینکه شغل های متعدد داشته باشند.

- پیشرفت ریاضیات چه تاثیری در پیشرفت سایر علوم داشته است؟

نزدیک ترین علم به ریاضی اختر شناسی است. اختر شناسی بدون ریاضیات نمی تواند یک گام بردارد. بعد از اختر شناسی، فیزیک و مکانیک از ریاضیات بیشترین بهره را بردند. فیزیک و مکانیک طی سه قرن اخیر توسعه پیدا کردند یعنی زمانی که ریاضیات پیشرفت کرد و توانست قوانین حاکم بر این دانش ها را کشف کند.

- اگر می توانید مثالی هم در نقش ریاضیات ارائه کنید.

برای درک بیشتر این بحث مثالی ارائه می کنم. در قرن نوزدهم طی مدت یک ماه کشتی های بسیاری که از سواحل بریتانیا به حرکت درآمدند در دریا غرق شدند. برای پیگیری این موضوع از ادامه حرکت کشتی ها جلوگیری کردند و به بررسی این موضوع پرداختند که چرا کشتی ها در دریا غرق می شوند. حتی دو کشتی مسافربری در سواحل ایرلند به هم برخورد کردند و با مسافران غرق شدند. اما علت اصلی این واقعه چه بود؟

پس از آ نکه کسی نتوانست این مشکل را حل کند، به سراغ ریاضیدانان رفتند یکی از ریاضیدانان قانونی را پیدا کرد که ۶۵ سال پیشتر ریاضیدانی در مورد عملکرد قطب نما در محیط های فلزی کشف کرده بود. در حقیقت پیش از آن تاریخ کشتی ها را از چوب می ساختند. مقدار فلز به کار رفته در این کشتی ها کم بود و تاثیری در عملکرد قطب نما نداشت. با تغییر مختصر در این قانون توانستند از قطب نماها در کشتی های فلزی هم استفاده کنند و بدین ترتیب پس از یک ماه تعطیلی، مجدداً کشتیرانی به کار افتاد. ریاضی علاوه بر اختر شناسی و مکانیک، در فیزیک هم بسیار کاربرد دارد. بدون ریاضیات نمی توان قوانین نور و مغناطیس را درک کرد. بسیاری از علوم دیگر همانند ژنتیک و تاریخ هم به ریاضی وابسته اند. به نظر من در ده سال دیگر کامپیوتر و اینترنت جزو لوازم ضروری زندگی هر فرد می شود و کامپیوتر هم از مبانی ریاضی استفاده می کند. کامپیوتر یعنی محاسبه گر. محاسبه در ابتدا از چرتکه شروع شد.بعدها پاسکال اولین ماشین حساب را اختراع کرد که قابلیت انجام جمع و تفریق را داشت. بعدها ماشین حساب های برقی ساخته شدند، تا اینکه نوبت به کامپیوتر رسید.

- سئوال بعدی ما به فعالیت شما در حوزه کتاب مربوط می شود استاد! تاکنون چند جلد کتاب تالیف و ترجمه کرده اید؟

واقعیت این است که خودم آمار دقیقی از آن را ندارم، اما زمانی که یکی از دوستان آماربرداری کرد، تعدادشان بالغ بر دویست و پنجاه جلد بود. علاوه بر این حدود هزار مقاله در روزنامه ها و مجلات مختلف به چاپ رسانده ام. این ها که برشمردم حاصل عمر من است.

- اولین کتابی که منتشر کردید کدام بود؟

اولین کتابی که نوشتم جنبش مزدک و مزدکیان نام داشت. اولین کتابی هم که ترجمه کردم تاریخ حساب، تالیف ریاضیدانی فرانسوی به نام رنه تانون بود. در ابتدا فرانسه ترجمه می کردم. در سال ۳۵ یک دوره یک سال و نیمه در زندان بودم. در ابتدای ورود به زندان تصمیم گرفتم که فعالیتی داشته باشم. به همین دلیل از روی یک کتاب خود آموز زبان روسی که برای فرانسوی زبان ها تالیف شده بود، زبان روسی را فراگرفتم. گاهی اوقات روزانه شانزده تا هفده ساعت روی این کتاب کار می کردم و توانستم نه ماهه کتاب هشت صد صفحه ای را به دقت خوانده و تمام کنم. پس از آن کتاب ها را از روسی به فارسی ترجمه می کنم. به جز شش کتاب اولم را که از فرانسه ترجمه کردم، بقیه از روسی است. چون دولت سوبسید می داد کتاب های روسی ارزان بود، دیگر آنکه تنوع در این کتاب ها بسیار زیاد بود و منابع بسیار غنی ای در اختیار بود. مثالی بزنم. دوستی در لندن دارم که کتابی را برایم فرستاد و گفت این کتاب تازه  چاپ شده و هنوز در بازار پخش نشده است و من این نسخه را از چاپخانه تهیه کرده ام. از طرف دیگر در شوروی مجله ای منتشر می شد به نام ریاضیات در دبیرستان. یک ماه بعد این مجله به دستم رسید. در آن مجله مقاله ای خواندم درباره نقد ترجمه روسی همان کتابی که دوستم از لندن برایم فرستاده بود. یعنی طی یک ماه این کتاب به روسیه رسید، ترجمه شد، منتشر شد، و بعد از ترجمه آن کتاب نقدی هم صورت گرفت که من آن نقد را خواندم... مجله دیگری منتشر می شد که در آن گزارشی چندخطی از هر مقاله ای که در هر جای دنیا به هر زبانی منتشر می شد و حاوی نکته جدیدی بود، چاپ می شد و شخص می توانست با مکاتبه به نشانی مجله، اصل آن مقاله یا ترجمه روسی آن را دریافت کند. به نظر من انجام این کار به دستگاه بسیار عریض وطویلی نیاز داشت.

- شما می فرمایید ۲۵۰ جلد کتاب ترجمه و تالیف کرده اید که این بیانگر اقبال نسل جوان آن زمان به کتاب است. چرا جوان امروز چندان با کتاب مانوس نیست؟

به گمان من مقدار زیادی از این مشکل از کنکور ناشی می شود. حدود شش هفت سال پیش در مورد کتاب های موجود در خانواده هایی با پدر و مادر بی سواد تحقیق کردم. دریافتم خانواده هایی که قبل از کنکور دانش آموز داشتند در خانه خود حتماً چند جلد کتاب داشتند که موضوع آنها هم بسیار متنوع بود. وقتی می پرسیدم کتاب ها را از کجا تهیه کردید در جواب می گفتند فرزندمان در دوره دانش آموزی تهیه کرده است. ولی خانه هایی هم بودند که در آن به جز کتاب تست، کتاب دیگری پیدا نمی شد. اینها معمولاً خانواده  ای بودند که فرزند آنها بعد از دوره کنکور وارد دانشگاه شده بودند.زمانی رمان های بلند مثل جنگ و صلح و بینوایان به چاپ می رسید. ولی امروز کتاب بینوایان روی دست ناشر می ماند و به فروش نمی رود. چرا؟ چون قشر کتابخوان دانش آموز هستند که آنها هم سرگرم تست هستند.کتاب ها در کتابخانه ها خاک می خورد و کسی آنها را نمی خواند. اگر هم کسی بخواند همان کتابخوان های قدیمی هستند.

- با این تفاسیر وظیفه دبیران و معلمان برای آشنا کردن دانش آموزان با کتاب و بهبود وضعیت آموزشی چیست؟

یکی از روش ها این است که به هر نحو ممکن دانش آموزان را با کار گروهی آشنا کند، تا از فعالیت های انفرادی دوری کند. دانش آموزان را گروه بندی کند تا دانش آموزان به طور گروهی به حل مسئله بپردازند. سعی کنند در کلاس تا جایی که امکان دارد درس را دلچسب ارائه دهند. از تاریخ، کاربرد و فلسفه ریاضی کمک بگیرند تا ارائه درس مطلوب تر صورت گیرد.

- چرا اقبال عامه مردم حتی دانشجویان نسبت به کتاب های علمی تا این حد کم شده است؟

به نظر من تا حدود زیادی از ضعف تبلیغ ناشی می شود. مثلاً برنامه های تلویزیونی عمدتاً در مورد ورزش است. کمتر برنامه ای در مورد زندگی دانشمندان از تلویزیون پخش می شود. اگر هم پخش می شود در ساعت های پایانی است.
  
نویسنده : عنایت اله راستی زاده ; ساعت ۱٢:٤٧ ‎ق.ظ روز ۱ بهمن ۱۳۸٢